Polska jakość
Wspaniały smak
Sama natura
Polska tradycja
Dobre, bo polskie

Pomidorowa historia z włoskiej perspektywy


Czy wiecie jakie warzywa są najczęściej uprawiane na świecie? Są to m.in. tak często używane w naszej kuchni pomidory, a także ziemniaki (w Polsce tylko wczesne, tzw. młode ziemniaki, zaliczane są do warzyw). Pomidory są uprawiane na dużą skalę na całym świecie (ważnymi ich producentami są np. Chiny czy USA), są warzywem uniwersalnym, konsumowanym w stanie surowym, w potrawach gotowanych – jako główny składnik lub ważny dodatek, w przetworach, sokach, keczupach… w każdej właściwie postaci.


 Z Peru czy z Meksyku?


Pomidory najprawdopodobniej pochodzą z Ameryki Południowej. Przypuszcza się, że praprzodek pomidora z rodziny Solanaceae, pojawił się około 7 milionów lat temu i powoli opanował zachodnie wybrzeże Ameryki Południowej. Rośliny te powoli zaadaptowały się w różnych warunkach klimatycznych, zarówno na wybrzeżu, jak i na terenach górskich, do wysokości około 2500 m n.p.m. (Ekwador, Chile, Boliwia, Kolumbia, Peru, Meksyk). Trudno ustalić gdzie człowiek zaczął uprawiać te rośliny na użytek własny. Istnieją dwie teorie. Jedna wskazuje na Meksyk,  ponieważ rośnie tam wiele gatunków pomidorów dzikich, o zróżnicowanych owocach (są one nadal sprzedawane na targach w regionie Veracruz). Druga teoria skłania się ku pochodzeniu pomidora z terenów Peru.

“Kariera” pomidorów w Europie?

Pomidory zostały przywiezione do Europy, a konkretnie do Hiszpanii, prawdopodobnie już na statkach Krzysztofa Kolumba. Jako pewne przyjmuje się natomiast, że przywiózł je hiszpański konkwistador Hernán Cortés (1485-1547 ), w Polsce znany jako Ferdynand Cortez.

Prawdopodobnie przywiezione zostały wówczas zarówno rośliny dziko rosnące, jak i formy uprawne oraz … nazwa. Uważa się, że określenie tomate pojawiło się w języku hiszpańskim około 1530 roku. Hiszpanie przyjęli to słowo z języka Azteków – oznaczało ono roślinę o smacznych i mięsistych owocach, zawierających wiele nasion we wnętrzu, występowała także nazwa xitomati (określająca duże owoce). Nazwa ta przyjęła się w wielu włoskich dialektach, a także – w różnych wersjach – w innych językach.

Pomidory trafiły najpierw do Sevilli – hiszpańskiego miasta położonego na ważnym szlaku wymiany handlowej i kulturowej – stamtąd powoli zaczęły rozprzestrzeniać się na całą Europę. Z czasem zajęły ważne miejsce w diecie mieszkańców południa Europy i teraz  trudno byłoby wyobrazić sobie kuchnię śródziemnomorską bez pomidorów.

 Przystosowanie do nowych warunków

Przywiezione do Europy około 500 lat temu rośliny pomidorów z pól meksykańskich i peruwiańskich dobrze zaaklimatyzowały się na naszym kontynencie. Z biegiem czasu gatunki pomidorów dzikich krzyżowały się z pomidorami już  “udomowionymi” przez człowieka. Rośliny te dostosowywały się do warunków klimatycznych, w których rosły, do terenu. Zmieniała się wysokość roślin, odporność na temperaturę otoczenia, wielkość owoców i ich zabarwienie. Człowiek obserwując rośliny selekcjonował te, które odpowiadały najlepiej jego potrzebom. Dzięki wieloletniej pracy pokoleń hodowców obecnie nie możemy narzekać na zbyt mały wybór typów uprawianych pomidorów – z ich wielką różnorodnością można spotkać się na straganach, w sklepach i supermarketach w całej Europie.

Prymat w produkcji pomidorów wiodły początkowo Hiszpania i Włochy. Warzywa te dobrze przyjęły się w warunkach klimatycznych krajów rejonu basenu Morza Śródziemnego, są tam uprawiane zarówno jako warzywo polowe, jak i pod osłonami – głównie w tunelach foliowych. Z czasem uprawa pomidorów upowszechniła się na całym kontynencie – są uprawiane od najdalej na południe wysuniętych rejonów Sycylii, aż po Skandynawię, Łotwę, Estonię. W krajach o klimacie umiarkowanym i chłodniejszym najlepsze wyniki w uprawie i owoce najlepszej jakości uzyskuje się w uprawach szklarniowych.

 Historia systematyki

 W pierwszych próbach klasyfikacji pomidorów, botanicy określili ten gatunek jako Solanum pomiferum. Francuski botanik Tournefort po raz pierwszy użył nazwy Lycopersicum. W 1753 roku w dziele „Species Plantarum” Linneusza pomidory uprawne otrzymały nazwę Solanum lycopersicum – w odróżnieniu od dziko rosnącego gatunku Solanum peruvianum. Rok później botanik Philip Miller opisał rodzaj Lycopersicum, wyszczególniając różne gatunki, m.in.: L. esculentum, L. peruvianum, L.pimpinellifolium. Klasyfikacja zaproponowana przez Millera została zaakceptowana i przetrwała do końca XX wieku. 

W artykule wykorzystano informacje z książki “Il pomodoro – coltura & cultura”, praca zbiorowa pod red. Renzo Angellini